ENTER YOUR KEYWORDS

Katutura is een buitenwijk van Windhoek, de hoofdstad van Namibië.

Katutura betekent plek waar we niet willen wonen. Het was de plek die de zwarte bevolking van Windhoek omstreeks 1960 toegewezen kreeg als township. De wijk zelf was verder onderverdeeld in kwartieren voor Herero’s, Damara’s, Owambo’s, Nama’s en andere stammen. Zonder pasje kwam men de wijk niet in of uit. Alle woningen behoorden toe aan de overheid.

Tegenwoordig is Katutura het levendige deel van de hoofdstad. Er zijn verschillende markten waar dagelijks gehandeld wordt. De wijk is sinds de onafhankelijkheid van Namibië fors gegroeid. De cijfers over de leefomstandigheden in de achterstandswijk Katutura zijn ronduit schokkend. In drie van de vier gezinnen is er onvoldoende voedsel. Juist kinderen, die het meest kwetsbaar zijn, worden van deze omstandigheden gemakkelijk slachtoffers.

 

Namibië, een land van contrasten

De Namibische natuur en cultuur spreekt tot de verbeelding, iets wat de toeristen er niet ontgaat. Maar naast een toeristische trekpleister is Namibië vooral een land met veel ongelijkheden. Schrijnende armoede in een bloeiende economie, met raciale en genderbreuklijnen na eeuwen van kolonisatie en apartheid. De Namibische overheid onderneemt lovenswaardige pogingen om die ongelijkheden te corrigeren, maar een drastische omwenteling ontbreekt.

Zoals de meeste landen op het Afrikaanse continent, draagt Namibië de gevolgen van eeuwenlange kolonisatie en uitbuiting. De koloniale periode begon met de komst van Duitse missionarissen in de eerste helft van de negentiende eeuw. In 1884 werd Namibië officieel een kolonie van het Duitse Rijk als ‘Duits-Zuidwest-Afrika’.

De Duitsers werden vooral aangetrokken door de natuurlijke rijkdommen in het land zoals diamant, koper en de vele landbouwgronden. Het verlies aan land en veeteeltmogelijkheden leidde tot veel onvrede bij de lokale bevolking. Opstanden werden hardhandig neergeslagen. De kolonisatoren richtten concentratiekampen op, waar de lokale bevolking gedwongen werd tot slavenarbeid. Tegen 1907 hadden de Duitsers 80 procent van de Herero’s en 50 procent van de Nama’s uitgemoord, twee Namibische bevolkingsgroepen.

In 1915 versloeg Zuid-Afrika de Duitse troepen waardoor Namibië een vijfde provincie van Zuid-Afrika werd. In 1948 kreeg daardoor ook Namibië met het segregatie- en uitbuitingsmodel dat apartheid heet te maken. Zo werd de lokale bevolking nog verder onderdrukt.

 

Een ongelijke start

Bij de onafhankelijkheid in 1990 woog de historische erfenis zwaar. Namibië was toen het meest ongelijke land ter wereld, gevolgd door Brazilië en Zuid-Afrika. De extreme inkomensongelijkheid liep volgens raciale en genderbreuklijnen. De zwarte bevolking had nauwelijks toegang tot publieke dienstverlening, goede jobs of gezondheidszorg. Naar schatting leefde twee derde van de bevolking op dat moment in absolute armoede, waarbij vooral vrouwen getroffen werden. Dat terwijl de blanke bevolking de meeste welvaart en de goeie jobs in handen had en kon profiteren van uitstekende dienstverlening.

De South West Africa People’s Organisation (SWAPO), de politieke partij die vanaf het begin van de onafhankelijkheid tot op vandaag de regering leidt, stond bij de onafhankelijkheid voor de grote taak om de welvaart te herverdelen. Toch deden ze dat niet met een grote omwenteling. Oorspronkelijk was de partij een radicaal socialistische bevrijdingsbeweging, maar in de jaren 90 veranderde het discours van SWAPO en aanvaardde ze het kapitalistische model. Toch bleef men hameren op de correctie van de ongelijkheden op vlak van inkomen, ras en gender.

 

Structurele sociaaleconomische ongelijkheid

Namibië kan sinds haar onafhankelijkheid mooie groeicijfers voorleggen, maar die groei gaat onvoldoende gepaard met jobcreatie en bestrijding van armoede. De structurele problemen van de arbeidsmarkt en de socio-economische ongelijkheden raken maar niet opgelost. Toch ondernam de Namibische overheid lovenswaardige pogingen om die ongelijkheden te verkleinen. Ze zette in op de versterking van basisdienstverlening in onderwijs en de gezondheidszorg. De kindersterfte bij geboorte is intussen teruggedrongen en meer mensen hebben toegang tot water en sanitaire voorzieningen.

 

Beperkte sociale bescherming

Het huidige sociale beschermingssysteem is grotendeels gelinkt aan tewerkstelling. Wie werkt, formeel of informeel, heeft in principe toegang tot moederschaps- en ziekteverlof. Maar in de praktijk blijkt dat slechts de helft van de werkende mensen geregistreerd zijn bij de sociale zekerheid. Daarnaast zijn er ook een aantal sociale beschermingsmaatregelen die niet gelinkt zijn aan tewerkstelling, zoals kinderbijslag, invaliditeitsuitkering en pensioen.

Veel mensen vallen dus buiten de boot. Zo worden werklozen, meer dan een kwart van de bevolking, grotendeels aan het lot overgelaten. Maar ook mensen die werken hebben het niet gemakkelijk om de eindjes aan elkaar te knopen. Vooral mensen met onzekere jobs, een laag loon en slechte arbeidsomstandigheden, hebben het moeilijk.

 

Wijdverspreide armoede

LaRRI, het Labour Resource and Research Institute, deed in 2016 onderzoek naar de armoede in Namibië. Men keek daarbij naar de kostprijs van het minimum aan eten dat een huishouden nodig heeft om te overleven, maar ook naar andere basisbenodigdheden, zoals huisvesting, spullen voor hygiëne en transport. Wie niet genoeg verdiend om die basisbenodigdheden te kopen, wordt beschouwd als arm. Uit het onderzoek blijkt dat een Namibisch huishouden 10 661.91 Namibische dollar, omgerekend ongeveer 650 euro, per maand nodig heeft om te overleven. Dat terwijl het gemiddelde inkomen per huishouden slechts 4494 Namibische dollar of 270 euro bedraagt. Een heel groot deel van de bevolking leeft dus onder die armoedegrens.

Update: uit onderzoek van de Labour Force Survey 2018 door the Namibia Statistics Agency blijkt dat het gemiddelde maandsalaris 7935 Namibische dollar of 397 euro bedraagt. Door dit lage inkomen (bij een snel stijgende inflatie) leven een half miljoen mensen in shacks (op een totale bevolking van 2,5 miljoen).

 

Bronnen: Wikipedia, Beautifulkidznamibia.nl, Fos.ngo (Naomi de Bruyne, 2016), newspaper The Namibian 12-08-2020